Koldo Saratxaga / K-2k Hunkitzen-Kooperatibetan Aditua.

Interesgarria iruditzen zait orain dugun egoeraren gaineko historia pixka bat ­egitea.
“Kooperatiba nork bere borondatez bat ­egitea erabaki duten pertsonek osatutako elkarte autonomo bat da. Elkarte demokratikoa da, eta administrazioa eta kudeaketa bazkideek erabaki bezala gauza­tzen da, eskuarki merkatu ekonomiaren ­edo ­ekonomia mistoaren testuinguruan, nahiz eta ekonomia planifikatuaren modu osagarri gisa ere esperientzia kooperatiborik ere egoten den.

Bere asmoa da bazkideen nahi ekonomiko, sozial eta kultural komunei aurre ­egitea, enpresa bat erabiliz. Enpresaren xede soziala edo jarduera korporatibizatua bazkideen bateko eta besteko beharrak eta nahiak dira (lana, kontsumoa, elkarrekin merkaturatzea, irakaskuntza, kreditua, ­etab.), eta, horien arabera, kooperatiben tipologia askotarikoa da”.

Kooperatibismoa: lehenengo esperientzia kooperatiboetako bat 1844an ­abiatu zen, Rochdalen, Ingalaterran, Rochdaleko Aitzindarien Bidezko So­zietatea izeneko kontsumo kooperatibarekin.

Aldi berean, Frantzian, Espainian eta Europako beste zenbait herrialdetan ere beste esperientzia batzuk garatu ziren.  Kooperatibismoaren hasierako pentsalarien artean daude Robert Owen, Charles Fourier eta Friedrich Wilhem Raiffeisen, galestarra, frantziarra eta alemana hurrenez hurren; haiek egindako kritikan proposatzen zutenez, arazo sozialen irtenbidea norbanakoen arteko lankidetzaren bidez lor daiteke.

Ikus daitekeenez, kooperatibismoaren aitatzat jotzen den Owen, hogeiko urteetan, ehungintzako fabrika bat gidatzen hasi zen eta, mota askotako hainbat esperientzia saiatu eta gero, kooperatibismoari buruz zuen ikuspegia idazten eta defendatzeari ekin zion.

Familia, erlijioa, herentzia eta horrelako instituzioei eraso zien, bere ustez, gizakien askatasuna mugatzen dutelako. Irtenbidea gizartetik bertatik etorriko zela pentsatzen zuen, eta haien ideien gerizpean kontsumo kooperatiba britainiar ugari sortu zen.
Owenen ikuspegitik, indibidualismoaren inguruko filosofoen kontra, gizakia produktu soziala da, manufakturatua. Gizakia liburu zuria litzateke, gizarteak, bere eragile sozializatzaileen bidez, idatzi egiten duena.

Gizakiaren izaera ingurune sozialaren eta inguruabarren zoriaren ­emaitza da, ez aurrez ezarritako izaera metafisikoa baten emaitza. Arrazoia ahalguztiduna dela uste du eta, ondorioz, bere ­ideologiaren oinarria hezkuntza da. Esan daiteke Owen pentsamendu pedagogikoaren aitetakoa dela.

Haren abiapuntuko ideia da bizi baldintzek norbanakoaren norabidea baldintzatzen dutela eta, hori hobetzeko, gizakia bizi den giroa berregituratu egin behar da. Gizakia ona da berez, baina inguruabarrek ez diote izaten uzten (jatorrizko ideia Rousseaurena da, beharbada berak moldatua). Gizakiaren ingurunea hobetu nahi du, ona izan dadin, ontasuna azalera dadin. Gizaki onak hobeto lan egingo du bere borondatez.

Interesgarria da kooperatibismoaren hasierako urratsetan zeuden ideiak azter­tzea, sentimenduak, eta horiek oso argi islatzen dira ikurrean adierazi nahi zen esanahian: “Mugimendu kooperatiboaren antzinako banderan ortzadarraren zazpi koloreak zeuden, aldi berean dibertsitatea eta itxaropena islatzeko. Gorriak pertsonak elkartzen dituen sua eta maitasuna ­esan nahi zuen; laranjak egunsenti loria­tsua adierazten zuen; horia argia, beroa ­eta bizia ematen duen eguzkiaren kolorea da; berdea esperantza da; urdin argiak ilusioaren isla adierazten du; urdin iluna edo indigoa bide berriak bilatzera bultzatzen gaituen adorearen adierazlea da, eta, azkenik,  moreak apaltasuna eta bertutea esan nahi du”.