Miren Josune Ariztondo Bizkaiko Foru Aldundiko Kulturako Foru Diputatua

Bizkaiko Foru Aldundiko Kulturako Foru Diputatua Kulturen aldeko herritartasun kontratuaz aritu da lanabesarekin; halaber, egun martxan dauden proiektuei ere errepasoa egin die.

Au­rretik, ­ira­kaskun­tzan eta hezkuntza-kudeaketan ardurak ­izan ditu ­eta HABEko zuzendaria, Eusko Jaurlaritzako Hiz­kuntza Politi­karako sailburu­or­dea eta EAJren EBBeko ­idaz­karia izan da. Ho­rrez gain, hezkuntzaren gaineko zenbait lan argitaratu ditu aldizkari espezializatuetan.

Zein egoeratan dago Kul­tu­ren Aldeko Herritar­ta­sun Kontratua? “Bi urte galdu direla” aipatu izan duzu.
Bai, nik uste dut baietz. Behin­tzat askoz hobeto erabili zitez­keen bi urte hauek erabili dire­na baino, nire ustez Jaur­laritza horrelako zurrunbilo batean sartu da. Kronograma moduko bat eginez, lehenengo zirribo­rroa plan estrategikoa izateko bokazioa daukana da, bere atal teoriko eta opera­­tiboarekin. Lehen zirriborroa iazko api­ri­le­an ezagutu ge­nu­en, he­men­txe bertan aurkeztu zitzai­gun; ekarpenak egite­ko es­ka­tu zigu­ten eta egin genituen. Uztaile­an izan genu­en erakundeen arteko batzordea­ren lehen bi­lera. Ordurako, batzuek eta besteok egindako ekarpenak bidalita zeuden, baina guk gure ekar­penen tes­tu­in­gurua eta ekar­pen horiek zer dela-eta egiten genituen azaldu genuen. Kon­tsi­derazio horren ostean, el­kar­lanerako proposamen bat ere egin genu­en. Gure ekar­pe­nak ez zitzaiz­ki­en gustatu eta bile­ra altxa zuten beste barik. Be­ra­ien us­tez, erakundeen ar­te­ko ba­tzor­dea ez zen era­gin­korra izango.

Baina dekretu bidez erabakita zegoen.
Dekretua gobernuak bere bu­ruari ematen dion araua da, eta beraz, aldatu dezake nahi due­nean. Kulturaren aholku ba­tzor­de modukoa dekretu bidez sortua da, kulturaren euskal kontseilua deitzen da eta hor hiru organo daude; bata, pre­si­dentzia, kultura sail­buruak duena; bestea, era­kun­deen ar­te­ko batzordea da, no­la­bait erabaki exekutiboak har­tzeko dauzkagun erakunde nagusiak, eta plenarioa eta era­kun­deen arteko batzordea; az­ken hori oso organo inpor­tan­tea da pleno hori bilduta ez dagoen bitar­tean berak ditue­lako ple­no­aren lanak egiteko esku­menak. Bes­talde, egin be­har di­ren politiken aurre­kon­tua jar­tzen dugunak ere hor gaude, eta bestetik, kon­tseilu guzti­aren koordi­nazio gunea da, memo­ria eta egute­gia egiteko esku­me­na du, adi­bi­dez. Hori de­kre­tuz onartuta dago eta gus­tu­koa ez badu, Gobernuak erraz du: erakunde bat edo organo bat dekretutik kendu, hori bere eskuetan dagoelako. Bai­na ez du dekreturik uki­tzen, beharbada itsusia de­la­ko parte-hartzerako eta ko­or­di­naziorako dagoen organo bat uki­tzea, baina zer egiten du? Gutxi­etsi eta baztertu, bere eginkizunetan baztertu.

Abenduan beste bilera bat antolatu zenuten.
Kontseiluaren lehen plenarioa  iazko urtearen abenduan uzab genuen. Han gobernuak bi­garren zirriborro bat eman zi­gun herritarrengandik jaso­ta­ko ekarpenez beteta, baina alda­ketatxo batzuk zituena. Esan behar da guk eman­da­koak ez zituztela onartzen ezta zati ba­tean ere, eta berriro ekarpenak eskatu zizkiguten, kasu horre­tan jada kontseiluko kide guz­tioi. Hilabete eta er­diko epea zabaldu zen ekar­penak egiteko. Lehenagotik guk aztertuta geni­tuen doku­mentu batzuekin ekar­penak egin geni­tuen, kasu ho­netan, bai mar­ko teo­rikoan eta bai marko ope­ra­­tiboan auke­ra eman zi­gu­te­lako.

Hamar kapitulutan bildu zenituzten proposamenak.
Izen ofiziala Kulturen Aldeko Herritartasun Kontratua 2011-2012 da. Lehenengo kapituluan marko teorikoari egin geniz­kion ekarpenak; bigarrenean kul­tur eragileak eta erakundeak bil­­tzen genituen; beraiek egin zituzten diagnostikoak eta ekar­penak. Hi­rugarrenean marko ope­ra­ti­boa aipatzen genuen. Bes­te batean PESI Euskadi In­for­ma­zioaren Gizar­tea deitu­tako txos­tenari kultura sailetik nola be­rri­kuntzan egin ahal zaizkion ekarpenak sartzen geni­tuen. Ha­mar horien artean, bos­ga­rrena, seigarrena, zazpiga­rrena eta zor­tzigarrena dira gure ustez ze­harkakoak beharko luke­ten ar­loak: euskara, gazte politi­kak, ge­nero berdintasuna eta kul­tu­rartekotasuna edo euskal­dun be­rriak eta etorkinak. Lau ka­su ho­rietan kontsiderazio ba­tzuk egi­ten ditugu eta guk, ekarpen ze­ha­tzak egin ordez, uste dugu beste aholku batzor­deak edo Ema­kundek edo gazte kon­tsei­luak plenoari bere ekar­penak egin diezazkiola; azken batean, be­ra­iek dira honi buruz gehien dakitenak. Bederatziga­rrenean, be­rriz, lehen kontuan hartu ez zirenak eta gu­re ustez manten­tzea me­rezi du­tenak sartu ge­ni­tuen; eta azkenik, aben­du­ko ba­tzarrean bertan ahoz esan­da­ko ekarpenak berriro sartu ge­ni­tuen.

Eta ez zuen harrera ona izan.
Ez digute jaramon handirik egin. Nire ustez inportanteena, ba­te­tik, hau zegokionari, presi­den­teari, bidaltzea zen. Eta bigarre­na, kide guztiei doku­men­­tua osorik helaraztea. Dokumentu horrek osotasu­nean du zen­tzua, zeharkako lau arlo, marko teo­ri­koa, opera­tiboa, etab. dau­delako. Hala ere, ez ziguten kasurik egin eta kul­turako kon­tseiluko beste kideei ez zieten bidali, saka­ba­na­tuta ipini zituz­ten, hemen eta hor, gu­­re ekar­penak ez eza­gu­tze­ko mo­duan. Gure aldarrikapena izan zen gu lanerako prest gau­dela, 300 ekarpen baino gehiago egin ditugu; orain %21 gutxi-go­ra­be­hera onartu dira eta beste guztiak gobernuaren aldetik onar­tu barik gelditu dira, edo bes­tela, esan digute onarpen bal­­dintzatuak direla, ez dakigu ze­ri baldintzatuta, hori aztertu be­har­ko dugu eta horretan gabil­tza. Baina testu teorikoetan ur­teetan atzera eta aurrera ibili garela uste dut eta orain ur­gen­teena da egu­neroko kultu­rari dagokion kul­tur politika egitea eta hori ez da egiten ari oro har gobernua.

Krisiak eragin al du?
Beste sektore guztietan gerta­tzen ari den moduan, kulturak ere oso egoera la­rri­a bizi du krisia dela eta. Hainbat urtetan go­go­etak eta proposamenak egin­da, gero berriro zerotik hasiko ba­gina bezala gabiltza eta ez nabil baka­rrik marko teorikoan, mar­ko ope­ratiboaz ere ari naiz, be­rri­ro taldeak sortu behar di­re­lako. Gobernuak urte bi da­ra­ma­tza atzera eta au­rre­ra kontu hauekin eta bi­tar­tean guk ez du­gu beste ezer ikusten. Alde teo­rikoan, esa­ten di­gute finan­tzia­zio gehi­garri bat egongo dela, baina 2011ko aurrekon­tuetan ez dugu ikusi; esaten da herritarrak kulturara iritsi daitezen le­ge bat egingo dutela baina, bera­iek erabakita, 2012an amaituko da kontratua eta  ez dago gober­nua­ren egutegi legis­la­ti­boan. 2010az geroztik onartzeko dau­den 24 legetik hiru baino ez dira onartu eta bes­teak atzeratu egin dira. Le­hen­dabizi, egutegian sartu beharko dituzte eta ondoren ezagutu be­harko ditugu irizpi­deak eta le­geak proposatuta­koaren xedea eztabaidatu nahi bada. Horre­lakorik ez dugu ikus­­ten. Anto­latu genuen azke­ne­ko bileran adierazi nuenez, hobe da kon­tzeptua ezaba­tzea epetan ez ga­rela aile­ga­tuko ikusten badu­gu; itxaro­pena sor­tzen baduzu eta gero ez ba­duzu betetzen, emaitza askoz txa­rra­goa da. Horrexe­gatik egi­ten dut nik kritika. Doku­mentua orain­dik irekita dago, ez dago ados­tasunik eta ez dago guztien eran­tzunik. 2012an ama­i­tzen da kon­tratua eta ez dakit hasi be egingo den.