Mikel Lezamiz / Mondragon-eko Euskara Koordinatzailea.

Mondragon 1956an jaio zen Arrasaten (Gipuz­koa). Mugimendu kooperatiboaren fruitu izan zen sorreran, eta geroztik, euskara izan du bide lagun.

Kooperatiba sortu zenetik, zein harreman izan du Mondragon Taldeak euskararekin?
Mondragon taldea Euskal Herri­an sustraitutako errealitate sozioenpresariala da eta sorreratik hartu izan zuen aintzat euskara. Egun Mondragon Korporazioa bilakatu denaren lehen Kongre­suan finkatutako printzipioen artean gizarte eraldaketa jaso zen ­eta horretarako heltzeko, besteak beste, euskararen aipamen zeha­tza: Euskara, hizkuntza nazionala den aldetik, eta euskal kulturaren bereizgarriak suspertzen lagun­tzea. Horri helduz zenbait ekimen garatu izan dira euskararen erabilera sustatze aldera.

Ibilbide horretan zenbait mugarri izan dira. Adibidez, esan dezakegu, Mon­dragon 1998an hasi zela bere hizkuntza politika esplizitatzen, orduan onartu baitzituen Batzor­de Iraunkorrak “Euskararen Era­bilera Normalizatzeko Neurriak”. Urte berean, Kontseiluak abian jarritako Bai Euskarari prozesuan ere parte hartu zuen MCCk. Ha­lere, esan behar da ordurako taldeko kide den Ikerlan kooperatibak, garai hartako plangintza pilotuetako aitzindarietariko bat ­izanik, abian zuela euskara plana. 

Beste mugarri garrantzitsu bat 2000. urtean izan zen, Korpo­ra­zioko Euskara Batzordea eratu ­eta euskararen presentzia aldatzera zuzendutako ekintza politiko-ins­tituzionala abiatu baitzen. Eus­kara Batzordeaz gain bere gidaritzapean diharduen Euska­ra­ren Mahai Teknikoa arduratzen da euskararen plan estrategiko korporatiboa eta urteroko gestio plana kudeatzen, betiere Mon­dra­gonen Batzorde Iraun­korra­ren babesean eta Emun kooperatibaren aholkularitza teknikoaren laguntzaz.

Hizkuntzak duen garrantzia oinarri hartuta, egun zer egiten du Mondragonek enpresak euskalduntzen laguntzeko?
Mondragonek talde gisa norabidea jarria du: 2006an onartu ziren Euskara Normalizatzeko Oi­na­rriak. Euskararen erabileraren mesedetan bide komun batean enpresa kide guztiek aurrera egite aldera, Korporazioak definitu zituen jarraibide orokorrak dira Oinarriak. Oinarrien helburu nagusiak hauxe dio: Bazkide eta lan­gileak oinarri hartuta, horiek eta bezero, kontsumitzaile, hornitzaile, erakunde eta gizarteak ­oro har euskararen aukera bermatua izatea.

Era berean, arian-­arian, Mondragonetik kooperatibetan lan hizkuntza euskara izatea bultzatuko dugu, betiere kooperatibaren izaera, euskarak kooperatiban bertan duen presentzia eta inguru soziolinguistikoa kontuan hartuz. Eta helburu horretara iristeko lau politika dauzka zehaztuta: Formazio Politika, Kon­tratazio eta promozio politika, iru­di, harreman eta komunikazio politika, eta hazkunde politika.  Halaber, politika bakoitza hainbat puntutan xehatzen da; hala nola:  euskara ikasteko aukera lankide guztiei bermatzea; lanpostuen euskara eskakizunak definitzea, langile berriak hartzerakoan euskararen ezagutza kontuan har­tzea; irudian zein komunikazioan euskarak lehentasunezko lekua ­izatea, hizkuntz aukera berma­tzea eta  euskara hutsezko komunikazioa ahalbidetzea.

Bestalde, euskararen normalizazio politika aplikatuz, euskara planak zabalduz eta koordinazio sistemak indartuz, Korporazioan euskararen erabilera bermatzea eta areago­tzea misiotzat duen euskararen plan estrategiko korporatiboaren kudeaketaz lehen aipatutako organo biek ardura­tzen dira eta zenbait ekintza garatzen dituzte komunikazio eta sustapenaren ­alorrean. Horrela, bada, aurten, adibidez, Korporazioak ziklo berrirako definitu duen Politika Sozioenpresarialaren jarraibideen artean Hizkuntz normalizioa bultzatzea jaso da.

Berritasunak daude aurten.
MU Unibertsitatearekin batera, euskarazko Karrera Amaierako Proiektu onenaren saria abiatu du aurten Mondragonek. Ekimen honen helburua da MUko ikasleak korporazioko enpresetan gero eta karrera bukaerako proiektu gehiago euskaraz egitera bultza­tzea. Aurtengoa lehen edizioa ­izan da eta 2.000 euroko saria ­eman berri du abenduan. Sariak urteroko maiztasuna izango du.  Ha­laber, aipatu behar da euskara planentzat ere fondo korporatiboko laguntza izaten dela. Egun, Mondragon Taldean 63 enpresa ari dira euskara plana garatzen.

Alde nabarmena antzematen duzue enpresa batzuen eta besteen artean?
Jakina, egoera soziolinguistikoak ere ezberdinak diren moduan, ­erabilerari dagokionez, enpresa batetik bestera aldea antzematen da. Hain zuzen ere, lehen aipatutako Oinarriek horregatik dute gehiago jarraibidetik arau izaeratik baino. Euskara plana duten kooperatibek Normalizazio oinarrien gainean autoebaluazioa egiten dute. Bi urtean behin egitea eskatzen diegu.

Azken ebaluazioa 2010ean izan zen. Orduan  jasotako emaitzen arabera, kooperatiben % 4k oraindik ez dute lortu euskararen aukera bermatua izatea eta horretan ari dira;  %82k  euskararen aukera ezarrita dutela diote eta  % 14k euskaraz lan egiteko aukera bermatzeaz gain, euskara erabiltzea  bultzatzen dute. Halere, Oinarrien politiken betetze mailaren batez besteko ­orokorra %61 suertatu da.